Portal Funduszy Europejskich

Czy w ramach działania 2.2 Inwestycje i innowacje w akwakulturze w ramach grupy operacji 2.2.1 Inwestycje w akwakulturze (w zakresie inwestycji mających na celu zwiększenie zdolności produkcyjnej) w ramach jednego naboru można złożyć wyłącznie jeden wniosek o dofinansowanie, czy też możliwe jest złożenie kilku wniosków, jeżeli każdy z nich będzie dotyczył innego obiektu chowu lub hodowli ryb?

W przypadku grupy operacji 2.2.1 Inwestycje w akwakulturze w zakresie inwestycji mających na celu zwiększenie zdolności produkcyjnej, jeżeli wnioskodawca posiada kilka obiektów chowu lub hodowli ryb, to w ramach jednego naboru wniosków o dofinansowanie może on złożyć:

• jeden wniosek o dofinansowanie łącznie na wszystkie obiekty chowu lub hodowli ryb;      
• osobne wnioski o dofinansowanie, z których każdy będzie dotyczył innego obiektu chowu lub hodowli ryb.

Decyzja, czy w powyższym przypadku złożony zostanie jeden czy więcej wniosków należy do wnioskodawcy.

Czy w ramach ogłoszonego naboru wniosków o dofinansowanie wymagane jest dołączenie zgody współposiadacza/współwłaściciela tego obiektu na realizację operacji na tym obiekcie, jeżeli obiektu chowu lub hodowli ryb posiada współposiadacza/współwłaściciela?

Taka zgoda jest wymagana. Do wniosku o dofinansowanie należy załączyć oświadczenie współposiadacza obiektu chowu lub hodowli ryb o wyrażeniu zgody na ubieganie się o przyznanie pomocy oraz na realizację operacji na tym obiekcie przez wnioskodawcę.

Czy w ramach ogłaszanego naboru wniosków o dofinansowanie dla grupy operacji 2.2.1 inwestycje w akwakulturze w zakresie inwestycji mających na celu zwiększenie zdolności produkcyjnej mogę złożyć wniosek wraz załącznikami w formie papierowej?

Nie. W ramach programu Fundusze Europejskie dla Rybactwa na lata 2021-2027 wnioski o dofinansowanie można składać wyłącznie w wersji elektronicznej za pomocą systemu teleinformatycznego CST2021, w aplikacji WOD2021, na formularzu w aplikacji udostępnionym przez ARiMR.

Czy operacja polegająca na zakupie samochodu typu pick-up wraz z basenem do transportu ryb będzie mogła zostać uznana za inwestycję prowadzącą do wzrostu zdolności produkcyjnej w gospodarstwie rybackim? Jakie rodzaje inwestycji mogą zostać uznane za inwestycje prowadzące do wzrostu zdolności produkcyjnej?  

Zakup specjalistycznego samochodu do transportu ryb nie jest czynnikiem kształtującym wzrost zdolności produkcyjnych w gospodarstwie rybackim. Może być to element rozwijający przedsiębiorstwo, chociażby poprzez ułatwienie i udoskonalenie transportu. Jednak sam proces przewozu ryb nie ma bezpośredniego wpływu na wzrost zdolności produkcyjnych.

W związku z powyższym, jeżeli planowana operacja obejmuje wyłącznie zakup samochodu dostawczego, nie jest to inwestycja zwiększająca zdolność produkcyjną i nie może zostać objęta wsparciem w ramach przedmiotowego naboru.

Zakup specjalistycznego środka transportu w ramach grupy operacji 2.2.1 Inwestycje w akwakulturze w zakresie inwestycji mających na celu zwiększenie zdolności produkcyjnej jest możliwy, jeżeli stanowi element inwestycji prowadzącej do wzrostu zdolności produkcyjnej.  

Wpływ na wzrost zdolności produkcyjnych w gospodarstwie rybackim mają czynniki takie jak np.: budowa, rozbudowa obiektu chowu lub hodowli ryb, zakup maszyn i urządzeń służących napowietrzaniu i oczyszczaniu wody (natleniacze, biofiltry, mikrosita, sprężarki), zakup urządzeń zwiększających wydajność produkcji poprzez przejście z napowietrzania na natlenianie (natleniacze, zbiorniki z ciekłym tlenem), zastosowanie nowych technologii, takich jak elementy obiegu zamkniętego.

Czy w ramach zakresu rzeczowego operacji dla grupy operacji 2.2.1 inwestycje w akwakulturze w zakresie inwestycji mających na celu zwiększenie zdolności produkcyjnej mogę otrzymać dofinansowanie na zakup używanych maszyn, urządzeń lub innego sprzętu mającego na celu zwiększenie konkurencyjności i rentowności przedsiębiorstwa z sektora akwakultury? 

Tak. Zakup używanych maszyn, urządzeń lub innego sprzętu mającego na celu zwiększenie konkurencyjności i rentowności przedsiębiorstwa z sektora akwakultury może być kosztem kwalifikowalnym planowanej operacji pod warunkiem, że:

• przedstawione do dofinansowania używane maszyny, urządzenia lub inny sprzęt w okresie 5 lat poprzedzających rok ich zbycia nie zostały zakupione z udziałem środków publicznych (fakt ten powinien zostać potwierdzony stosownym oświadczeniem podmiotu zbywającego używane maszyny),
• ich wartość rynkowa nie przewyższa wartości nowych maszyn, urządzeń lub innego sprzętu tego samego typu,
• używane maszyny, urządzenia lub inny sprzęt spełnia wymagania techniczne dla tych maszyn, urządzeń lub sprzętu (fakt ten należy potwierdzić odpowiednim dokumentem). 

Czy o wsparcie w ramach grupy operacji 2.2.1 inwestycje w akwakulturze w zakresie inwestycji mających na celu zwiększenie zdolności produkcyjnej mogą ubiegać się podmioty, które po raz pierwszy weszły w posiadanie obiektów chowu lub hodowli ryb w:

a) latach poprzedzających rok złożenia wniosku o dofinansowanie, jednak z uwagi na zły stan tych obiektów nie była prowadzona w nich produkcja i w konsekwencji podmioty te nie składały za te lata sprawozdania dotyczącego powierzchni stawów rybnych oraz ilości ryb wyprodukowanych w stawach rybnych i innych urządzeniach służących do chowu lub hodowli ryb, o którym mowa w przepisach o statystyce publicznej;

b) w roku złożenia wniosku o dofinansowanie i w konsekwencji podmioty te nie miały możliwości złożyć wyżej wspomnianego sprawozdania za rok poprzedzający rok złożenia wniosku o dofinansowanie.

Złożenie sprawozdania dotyczącego powierzchni stawów rybnych oraz ilości ryb wyprodukowanych w stawach rybnych i innych urządzeniach służących do chowu lub hodowli ryb, o którym mowa w przepisach o statystyce publicznej jest ustawowym obowiązkiem każdego podmiotu akwakultury. Brak produkcji w latach poprzedzających rok złożenia wniosku o dofinansowanie, nie zwalnia z powyższego obowiązku. Wobec tego podmioty, które weszły w posiadanie obiektów chowu lub hodowli ryb w latach poprzedzających rok złożenia wniosku o dofinansowanie i nie złożyły ww. sprawozdania za rok poprzedzający rok złożenia wniosku o dofinansowanie nie kwalifikują się do ubiegania się o pomoc finansową w bieżącym roku.

Natomiast podmioty, które nabyły obiekt w roku złożenia wniosku o dofinansowanie, z oczywistych przyczyn nie miały możliwości złożenia sprawozdania, o którym mowa w pytaniu. W takim przypadku od wnioskodawcy nie wymaga się, aby do wniosku o dofinansowanie załączył potwierdzenie złożenia formularza sprawozdania za rok poprzedzający rok złożenia wniosku o dofinansowanie.

Czy przedmiotem wsparcia w ramach grupy operacji 2.2.1 inwestycje w akwakulturze w zakresie inwestycji mających na celu zwiększenie zdolności produkcyjnej mogą być inwestycje dotyczące zwiększenia efektywności energetycznej oraz inwestycje w infrastrukturę wykorzystującą odnawialne źródła energii?

Tak, w ramach tej grupy operacji działania „Inwestycje w akwakulturze”, przedmiotem wsparcia mogą być inwestycje w infrastrukturę wykorzystującą odnawialne źródła energii.

Ponadto zakup i montaż instalacji odnawialnego źródła energii lub zakup urządzeń, wyposażenia lub technologii zmniejszających zapotrzebowanie energetyczne w ramach operacji mających na celu zwiększenie zdolności produkcyjnej stanowi kryterium wyboru operacji, za które wnioskodawca może otrzymać do 10 punktów.

W przypadku, gdy operacja mająca na celu zwiększenie zdolności produkcyjnej obiektu chowu lub hodowli ryb przewiduje zakup i montaż instalacji odnawialnego źródła energii w tym obiekcie lub zakup urządzeń, wyposażenia lub technologii, które zmniejszają zapotrzebowanie energetyczne w tym obiekcie, to limity wysokości pomocy dla operacji, o których mowa w § 11 ust 3 rozporządzenia wykonawczego w sprawie Priorytetu 2 mogą zostać zwiększone do 25% kwoty dofinansowania.

Czy przedmiotem wsparcia w ramach grupy operacji 2.2.1 inwestycje w akwakulturze w zakresie inwestycji mających na celu zwiększenie zdolności produkcyjnej w istniejącym obiekcie chowu lub hodowli ryb, mogą być inwestycje polegające na różnicowaniu produkcji akwakultury i hodowanych gatunków, czy też wzrost produkcji musi zostać osiągnięty w oparciu o gatunki dotychczas produkowane w tym obiekcie?

Wzrost produkcji w istniejącym obiekcie chowu lub hodowli ryb może zostać osiągnięty zarówno w oparciu o gatunki ryb, które są obecnie produkowane w danym obiekcie chowu lub hodowli ryb, jak również w oparciu o inne gatunki ryb dotychczas nieprodukowane w tym obiekcie.

Czy w ramach grupy operacji 2.2.1 inwestycje w akwakulturze w zakresie inwestycji mających na celu zwiększenie zdolności produkcyjnej do kosztów operacji zalicza się koszty pośrednie? 

Tak. Do kosztów kwalifikowalnych operacji zalicza się koszty pośrednio związane z realizacją celu operacji, finansowane na podstawie stawki ryczałtowej w wysokości do 7% wartości kosztów kwalifikowalnych operacji bezpośrednio związanych z realizacją celu tej operacji, w wysokości nie większej niż:

• 100 000 zł – w przypadku wartości kosztów kwalifikowalnych operacji nieprzekraczających 4 000 000 zł;   
• 200 000 zł – w przypadku wartości kosztów kwalifikowalnych operacji nieprzekraczających 6 000 000 zł;
• 300 000 zł – w przypadku wartości kosztów kwalifikowalnych powyżej 6 000 000 zł.  

Czy koszty pośrednio związane z realizacją celu operacji, finansowane na podstawie stawki ryczałtowej w wysokości do 7% wartości kosztów kwalifikowalnych operacji bezpośrednio związanych z realizacją celu tej operacji wymagają:

a) wykazania w opisie operacji we wniosku o dofinansowanie?

Wnioskodawca nie ma obowiązku wykazania we wniosku na co przeznaczone będą te środki.

b) przedstawienia we wniosku o dofinansowanie dokumentów potwierdzających ich racjonalność?

Nie wymaga się przedstawienia we wniosku o dofinansowanie dokumentów potwierdzających racjonalność kosztów.

c) udokumentowania we wniosku o płatność faktu ich poniesienia np. fakturami, dowodami zapłatami, w tym także przeprowadzenie konkurencyjnego wyboru wykonawcy? 

Na etapie wniosku o płatność nie jest wymagane udokumentowanie wydatków poniesionych na koszty pośrednie, jak również przeprowadzenie konkurencyjnego wyboru wykonawcy. 

Czy w przypadku grupy operacji 2.2.1 inwestycje w akwakulturze w zakresie inwestycji mających na celu zwiększenie zdolności produkcyjnej, do kosztów kwalifikowalnych zalicza się również koszty poniesione przed dniem złożenia wniosku o dofinansowanie? 

Tak. Do kosztów kwalifikowalnych operacji zalicza się również koszty poniesione przed dniem złożenia wniosku o dofinansowanie, ale nie wcześniej niż od dnia 1 stycznia 2021 roku, pod warunkiem, że operacja nie została fizycznie ukończona lub w pełni wdrożona przed złożeniem wniosku o dofinansowanie.

W jaki sposób należy oszacować planowany koszt wzrostu zdolności produkcyjnej o 1 tonę w obiekcie chowu lub hodowli ryb, z wyłączeniem obiektu wylęgarniczo -podchowowego, stanowiący kryterium wyboru operacji mających na celu zwiększenie zdolności produkcyjnej.

Koszt wzrostu zdolności produkcyjnej liczony jest jako iloraz kosztów kwalifikowalnych operacji i zakładanego wzrostu zdolności produkcyjnej (w tonach). 

Na podstawie jakiego okresu należy ustalić wielkość rocznej produkcji przed realizacją operacji w istniejącym obiekcie chowu lub hodowli ryb?  

W przypadku, gdy realizacja operacji dotyczy istniejącego obiektu chowu lub hodowli ryb, wnioskodawca powinien przedstawić dotychczasową (bazową) produkcję średnią z trzech ostatnich lat poprzedzających złożenie wniosku. Jeżeli jednak operacja rozpoczęła się przed złożeniem wniosku, to wnioskodawca powinien przedstawić średnią produkcję z okresu trzech ostatnich lat poprzedzających rozpoczęcie realizacji operacji.  

Jednym z załączników do wniosku o dofinansowanie jest dokument potwierdzający posiadanie samoistne lub zależne obiektu chowu lub hodowli ryb, w którym będzie realizowana operacja, stwierdzający prawo do dysponowania nieruchomością na cel związany z operacją. Czy możliwe jest zawarcie umowy o dofinansowanie w przypadku, gdy przedłożona wraz z wnioskiem o dofinansowanie umowa dzierżawy obiektu chowu lub hodowli ryb nie obejmuje pełnego okresu realizacji operacji oraz okresu związania celem operacji?

Tak. W takim przypadku Agencja będzie akceptować złożone wraz z wnioskiem o dofinansowanie umowy dzierżawy zawarte na okres krótszy niż łączny okres realizacji operacji i okres związania celem operacji. Warunkiem koniecznym jest, aby ww. umowy były aktualne w momencie zawierania umowy o dofinansowanie. Jednocześnie należy pamiętać, że to po stronie beneficjenta leży obowiązek zapewnienia ciągłości prawa do dysponowania nieruchomością w okresie realizacji operacji oraz okresie związania celem operacji. Niewypełnienie powyższego obowiązku skutkować może wypowiedzeniem umowy o dofinansowanie. 

W ramach zaplanowanej operacji zamierzam wybudować 2 budynki: budynek wylęgarni, na który uzyskałem już prawomocne pozwolenie na budowę oraz budynek gospodarczy, będący w fazie projektowania. Czy za kryterium wyboru operacji „zaawansowanie administracyjne operacji” otrzymam 35 pkt ze względu na fakt, że posiadam prawomocne pozwolenie na budowę jednego z budynków? 

Nie. Kryterium wyboru operacji - zaawansowanie administracyjne operacji należy rozpatrywać w odniesieniu do całego zakresu operacji. Aby uzyskać 35 pkt w przypadku operacji wymagających uzyskania pozwolenia na budowę, należy w dniu złożenia wniosku o dofinansowanie okazać prawomocne pozwolenia na budowę każdego z projektowanych budynków.

W opisanym wyżej przypadku wnioskodawca nie otrzyma punktów za to kryterium, ponieważ nie uzyskał jeszcze wymaganych zgód na budowę budynku gospodarczego.  

W załączniku nr 1 do rozporządzenia wykonawczego podano dwa odrębne kryteria wyboru operacji w zakresie wzrostu zdolności produkcyjnej:

• „wzrost zdolności produkcyjnej obiektów chowu lub hodowli ryb, z wyłączeniem obiektów wylęgarniczo-podchowowych”,

• „wzrost zdolności produkcyjnej w przypadku obiektów wylęgarniczo-podchowowych”.

Proszę o podanie definicji obiektu wylęgarniczo–podchowowego umożliwiającej wnioskodawcom przyporządkowanie obiektu chowu lub hodowli ryb do właściwego kryterium wyboru operacji. 

Przez obiekt wylęgarniczo-podchowowy należy rozumieć obiekt, w którym przeprowadza się inkubację sztucznie pozyskanej i zapłodnionej ikry w celu uzyskania larw do dalszego podchowu w celu uzyskania materiału obsadowego lub zarybieniowego. W obiekcie wylęgarniczo-podchowowym znajdują się aparaty do inkubacji ikry, odbieralniki wylęgu, baseny podchowowe oraz infrastruktura i instalacja umożliwiająca prace wylęgarniczo-podchowowe. W obiekcie wylęgarniczo-podchowowym mogą znajdować się dojrzewalniki – baseny służące do okresowego przetrzymywania tarlaków w celu środowiskowej stymulacji dojrzewania. Obiekt wylęgarniczo-podchowowy nie służy do tuczu oraz produkcji ryby towarowej.

Powyższa definicja obiektu wylęgarniczo-podchowowego zostanie zamieszczona w najbliższej nowelizacji rozporządzenia wykonawczego w sprawie Priorytetu 2.  

Czy środki transportu zakupione przed wejściem w życie nowelizacji rozporządzenia, które nie spełniają kryteriów niskoemisyjności, będą kwalifikowalne do wsparcia?

Możliwość dofinansowania jedynie nisko- lub bezemisyjnych środków transportu powinna być stosowana od dnia wejścia w życie znowelizowanych przepisów rozporządzenia dla Priorytetu 2 z dnia 21 sierpnia 2025 roku, tj. od 13.09.2025 r.  

Jakie typy pojazdów są uznawane za niskoemisyjne w świetle obowiązujących lub projektowanych przepisów?

Definicja pojazdów nisko- i bezemisyjnych/zeroemisyjnych, mająca zastosowanie w praktyce administracyjnej, została przedstawiona przez Ministerstwo Infrastruktury i opublikowana na stronie: 

 „Zgodnie z Dyrektywą 2019/1161, jako czyste pojazdy rozumie się:

Pojazdy zeroemisyjne:

• tj. pojazdy nieposiadające silnika spalinowego wewnętrznego spalania lub posiadające silnik spalinowy wewnętrznego spalania, z którego emisje mierzone zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 595/2009, i środkami wykonawczymi do niego nie przekraczają 1 g CO2/kWh lub z którego emisje mierzone zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 715/2007 i środkami wykonawczymi do niego nie przekraczają 1g CO2/km. Obecnie są to pojazdy napędzane energią elektryczną, w tym wytwarzaną w ogniwach paliwowych, z baterii lub trakcji. Tym samym pojazdy zeroemisyjne to również trolejbusy, jeśli nie posiadają spalinowego silnika dojazdowego.

Pojazdy niskoemisyjne:

• pojazdy kategorii M1, M2 lub N1 zeroemisyjne, przy czym w okresie do 31 grudnia 2025 roku są to również pojazdy o maksymalnej emisji z rury wydechowej do 50 g CO2/km i emisji zanieczyszczeń powietrza (liczby cząstek - PM i tlenków azotu - NOx) w rzeczywistych warunkach jazdy poniżej 80% wartości dopuszczalnej, oraz
• pojazdy kategorii M3, N2 lub N3 zeroemisyjne oraz wykorzystujące paliwa alternatywne, zdefiniowane w art. 2 pkt 1) i 2) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/94/UE, z wyjątkiem paliw produkowanych z surowców o wysokim ryzyku spowodowania pośredniej zmiany użytkowania gruntów, w przypadku których obserwuje się znaczną ekspansję obszaru produkcji na tereny zasobne w pierwiastek węgla, zgodnie z art. 26 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001. Za paliwa alternatywne uznawane są: energia elektryczna, wodór, sprężony i skroplony gaz ziemny w tym biometan, gaz płynny LPG oraz biopaliwa ciekłe, paliwa syntetyczne i parafinowe, przy czym tych trzech ostatnich nie można mieszać z konwencjonalnymi paliwami kopalnymi.” 

Czy ciągniki rolnicze (traktory) podlegają pod środki transportu w rozumieniu nowelizowanych przepisów? Jeśli tak, jakie warunki techniczne muszą spełniać, aby zostały zakwalifikowane?

Ciągniki rolnicze zaliczyć należy do pojazdów silnikowych. Służą do przewożenia/ciągnięcia przyczep, maszyn lub materiałów. Zatem wykorzystywane są do transportu. Ich konstrukcja umożliwia użytkowanie (łącznie z różnorodnymi urządzeniami) do prac rolnych, leśnych lub ogrodniczych, jednak nie eliminuje to funkcjonalności, jakie przypisywane są środkom transportu.

Czy będąc domownikiem w okresie od połowy 2010 r. do połowy 2012 r., spełniam warunek bycia domownikiem zgodnie z definicją „młodego rybaka”, o której mowa w § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 października 2023 r. w sprawie Priorytetu 2?  

Zgodnie z § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 października 2023 r. w sprawie szczegółowych warunków przyznawania i wypłaty pomocy finansowej na realizację operacji w Priorytecie 2. Wspieranie zrównoważonej działalności w zakresie akwakultury oraz przetwarzania i wprowadzania do obrotu produktów rybołówstwa i akwakultury, przyczyniając się w ten sposób do bezpieczeństwa żywnościowego w Unii objętego programem Fundusze Europejskie dla Rybactwa na lata 2021-2027 oraz wysokości tej pomocy (Dz. U. poz. 2361, z późn. zm.), w brzmieniu nadanym rozporządzeniem zmieniającym z dnia 21 sierpnia 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1196), przez młodego rybaka rozumie się:

1) osobę fizyczną, która ma nie więcej niż 40 lat w roku złożenia wniosku o dofinansowanie, oraz:

a) posiada wykształcenie w zakresie rybactwa lub

b) posiada co najmniej trzyletnie doświadczenie w pracy w obiektach chowu lub hodowli ryb udokumentowane świadectwami pracy lub umowami o pracę, lub umowami o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 2025 r. poz. 1071), lub innymi dokumentami potwierdzającymi doświadczenie w pracy w takich obiektach, lub

c) była domownikiem w rozumieniu art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2025 r. poz. 197, 620, 621 i 1160) przez co najmniej trzy lata kalendarzowe poprzedzające dzień złożenia wniosku o dofinansowanie,

2) wspólników spółki cywilnej, jeżeli każdy ze wspólników spełnia warunki określone w pkt 1,

3) spółkę posiadającą osobowość prawną, której wspólnicy, akcjonariusze oraz członkowie zarządu spełniają warunki określone w pkt 1

• będących przez co najmniej 12 miesięcy przed dniem złożenia wniosku o dofinansowanie w posiadaniu samoistnym lub zależnym obiektu chowu lub hodowli ryb.

Zgodnie z § 2 rozporządzenia zmieniającego, do przyznawania i wypłaty pomocy finansowej, o której mowa w § 1 ust. 1 rozporządzenia zmienianego w § 1, w sprawach objętych postępowaniami wszczętymi i niezakończonymi przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, stosuje się przepisy rozporządzenia zmienianego w § 1 w brzmieniu dotychczasowym, z wyjątkiem § 19 ust. 4 oraz § 20 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia zmienianego w § 1, które stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszym rozporządzeniem.

W definicji młodego rybaka sprzed nowelizacji rozporządzenia, przez młodego rybaka należy rozumieć osobę, która w roku złożenia wniosku o dofinansowanie ma nie więcej niż 40 lat, posiadającą wykształcenie w zakresie rybactwa lub co najmniej trzyletnie doświadczenie w pracy w obiektach chowu lub hodowli ryb udokumentowane świadectwami pracy lub umowami o pracę, lub umowami o świadczeniu usług, do których stosuje się przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r. poz. 1611, z późn. zm.), lub będącą domownikiem w rozumieniu art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2023 r. poz. 208, z późn. zm.), będącą przez co najmniej 12 miesięcy przed dniem złożenia wniosku o dofinansowanie w posiadaniu samoistnym lub zależnym obiektu chowu lub hodowli ryb.

Zgodnie z przywołanym przepisem, wnioskodawca ubiegający się o dofinansowanie jako młody rybak, który ma prawo do preferencyjnego co do wysokości stawki dofinansowania, musi zatem spełniać (zarówno przed nowelizacją przepisu, jak i po nowelizacji) jednocześnie trzy warunki tj.: musi być osobą fizyczną mającą nie więcej niż 40 lat w roku złożenia wniosku o dofinansowanie (1), posiadać wykształcenie rybackie lub co najmniej trzyletnie udokumentowane doświadczenie w pracy w obiektach chowu lub hodowli ryb, lub być domownikiem w rozumieniu art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (2), przez co najmniej 12 miesięcy przed złożeniem wniosku o dofinansowanie pozostawać w posiadaniu samoistnym lub zależnym obiektu chowu lub hodowli ryb (3).

Ww. przepis w brzmieniu sprzed nowelizacji nie był precyzyjny, gdyż na podstawie wykładni językowej nie można było jednoznacznie ustalić czy przesłanka bycia domownikiem ograniczona była zakresem czasu jej spełnienia przed dniem złożenia wniosku o dofinansowanie.

Mając jednak na uwadze reguły wykładni prawa, a więc reguły, które pomagają ustalić właściwe znaczenie normy prawnej w przypadku wątpliwości interpretacyjnych, należy wskazać, że w przypadku gdy niewystarczającą jest wykładnia językowa, gdyż przepis jest nieprecyzyjny, koniecznym jest odwołanie się do wykładni systemowej (biorącej pod uwagę powiązania przepisu z innymi przepisami) lub wykładni funkcjonalnej (tzw. wykładni celowościowej, uwzględniającej cel przepisu, normy moralne, społeczne i ich konsekwencje). Na podstawie uzasadnienia do aktu prawnego lub w oparciu o reguły wykładni można ustalić intencje ustawodawcy, a przez to jak prawidłowo należy interpretować dany przepis.

W rozpatrywanej sprawie wątpliwości interpretacyjne powstały w zakresie przesłanki pozostawania domownikiem, w szczególności okresu czasu jej spełnienia przed złożeniem wniosku o dofinansowanie.

Niewątpliwie jednak, zarówno sposób konstrukcji przepisu sprzed nowelizacji, jak i po nowelizacji, a więc co stanowi alternatywę warunków uzyskania dofinansowania na preferencyjnych warunkach, jak i dokonana wykładnia celowościowa w tym zakresie prowadzi do wniosku, że pozostawać domownikiem w rozumieniu art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników należałoby co najmniej przez 3 lata. Jest to bowiem przesłanka alternatywna dla wykształcenia rybackiego lub co najmniej trzyletniego udokumentowanego doświadczenie w pracy w obiektach chowu lub hodowli ryb. W przeciwnym razie, interpretacja prowadząca do uznania, że nawet jeden dzień pozostawania domownikiem, przy spełnieniu oczywiście pozostałych dwóch przesłanek, uprawnia do wypełnienia definicji młodego rybaka, a przez to uzyskania dofinansowania stanowiłoby niewątpliwie obejście prawa.

W zakresie wykładni warunków uzyskania dofinansowania jako młody rybak, należałoby się również odwołać do treści art. 6 pkt 1 i 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz utrwalonego orzecznictwa sądowego w zakresie interpretacji przesłanek uznających za domownika.

Zgodnie z definicją zawartą w art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, przez domownika rozumie się osobę bliską rolnikowi, która:

1. ukończyła 16 lat,
2. pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie,
3. stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

Z kolei zgodnie z definicją rolnika zawartą w art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, przez rolnika rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia.

Na gruncie art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wykształciło się dość bogate i utrwalone orzecznictwo, które powinno być uwzględnione przy interpretacji pojęcia „stałej pracy”. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym, stałość pracy w gospodarstwie charakteryzuje się systematycznością lub gotowością do systematycznej pracy w danym gospodarstwie, zorganizowanym charakterem tej pracy i jej istotnością czy niezbędnością dla funkcjonowania gospodarstwa.

I tak w wyroku z dnia 27 października 2020 r., sygn. akt I OSK 2040/18 Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, iż „stała praca” w gospodarstwie nie zawsze musi polegać na codziennym wykonywaniu czynności rolniczych, gdyż – na przykład ze względu na rodzaj produkcji – niekiedy nie będzie to nawet konieczne. Polega ona jednak na pewnej systematyczności i co najmniej na gotowości do wykonywania pracy rolnej, gdy jest to niezbędne rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo. „Stała praca” wymaga pewnego nastawienia psychicznego polegającego na wiązaniu się na określony czas z gospodarstwem rolnym. Pojmowana w ten sposób cecha stałości świadczy o istotnym znaczeniu nastawienia samego domownika do świadczenia na stałe pracy w gospodarstwie rolnym i odpowiadającą temu nastawieniu - niezmiennej możliwości skorzystania z jego pracy przez rolnika prowadzącego gospodarstwo”. Ponadto w wyroku z dnia 15 września 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 2130/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że dla uznania, iż praca w gospodarstwie rolnym miała charakter „stały” nie wystarczy jedynie ustalenie, że osoba bliska rolnikowi wykonywała jakiekolwiek zabiegi agrotechniczne związane z prowadzoną produkcją rolną, realizując w ten sposób dyspozycje rolnika prowadzącego dane gospodarstwo rolne. O stałej pracy można bowiem mówić tylko wtedy, gdy pomoc na rzecz rolnika była (lub mogła być) świadczona w rozmiarach istotnych dla funkcjonowania gospodarstwa. Podobne stanowisko wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 marca 2022 r., sygn. akt II USKP 140/21, a także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 października 2017 r. I OSK 943/17. Zatem, jak wynika z orzecznictwa, dla zdefiniowania pojęcia „stałej pracy” kluczowy jest jej charakter. Powinna być to praca ciągła, systematyczna, ustabilizowana i niezbędna dla funkcjonowania gospodarstwa. W świetle powyższego, dla stwierdzenia, czy dana osoba jest domownikiem, konieczne jest ustalenie, czy wykonuje ona „stałą pracę” w gospodarstwie, tj. w szczególności, czy pracuje systematycznie, w sposób ustabilizowany, a jej praca jest niezbędna dla funkcjonowania gospodarstwa. Ustalenie tego powinno być dokonywane indywidualnie, na tle okoliczności konkretnej sprawy.

Mając na uwadze powyższe oraz reguły wykładni § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowych warunków przyznawania i wypłaty pomocy finansowej na realizację operacji w ramach Priorytetu 2. Wspieranie zrównoważonej działalności w zakresie akwakultury oraz przetwarzania i wprowadzania do obrotu produktów rybołówstwa i akwakultury, przyczyniając się w ten sposób do bezpieczeństwa żywnościowego w Unii objętego programem Fundusze Europejskie dla Rybactwa na lata 2021–2027 oraz wysokości tej pomocy, należy wskazać, że przesłanka bycia domownikiem musi być spełniona w okresie 3 lat przed dniem złożenia wniosku o dofinansowanie.

Czy maszyny budowlane lub rolnicze (np. koparki, koparko-ładowarki, ładowarki teleskopowe, spychacze, wozidła przegubowe, wozy asenizacyjne itp.) planowane do zakupu w ramach inwestycji w akwakulturze, które będą wykorzystywane wyłącznie w obiektach chowu lub hodowli ryb w ramach prowadzonej działalności polegającej na chowie lub hodowli ryb muszą spełniać kryterium niskoemisyjności lub bezemisyjności?

W związku z tym, że maszyny budowlane lub rolnicze nie są specjalistycznymi środkami transportu, które są wykorzystywane do transportu ryb oraz nie posiadają funkcjonalności przypisywanej środkom transportu nie muszą spełniać kryterium niskoemisyjności lub bezemisyjności.  

Czy w ramach Priorytetu 2 programu Fundusze Europejskie dla Rybactwa jest możliwe uzyskanie dofinansowania na budowę nowego obiektu chowu lub hodowli ryb?

Szczegółowe zasady przyznawania oraz wypłaty pomocy finansowej w zakresie objętym zapytaniem określają  przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 października 2023 r. w sprawie szczegółowych warunków przyznawania i wypłaty pomocy finansowej na realizację operacji w ramach Priorytetu 2 „Wspieranie zrównoważonej działalności w zakresie akwakultury oraz przetwarzania i wprowadzania do obrotu produktów rybołówstwa  i akwakultury”, objętego programem Fundusze Europejskie dla Rybactwa na lata 2021–2027 (Dz. U. poz. 2361 z późn. zm.), zwanym dalej „rozporządzeniem do Priorytetu 2”.

Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia do Priorytetu 2, w ramach działania Inwestycje i innowacje w akwakulturze w ramach grupy operacji inwestycje w akwakulturze, pomoc finansowa może obejmować m.in. budowę nowego obiektu chowu lub hodowli ryb. Jednocześnie, zgodnie z § 8 ust. 2 pkt 3 ww. rozporządzenia, pomoc w przypadku operacji dotyczącej budowy nowego obiektu chowu lub hodowli ryb może być przyznana wyłącznie posiadaczowi gruntów, na których inwestycja ma być realizowana.

Ponadto, zgodnie z § 9 pkt 4 rozporządzenia do Priorytetu 2, pomoc nie obejmuje operacji w zakresie dotyczącym  budowy nowego obiektu chowu lub hodowli ryb będącego integralnym terytorialnie systemem płytkich ziemnych zbiorników wody stojącej lub wolno płynącej w ilościach niezbędnych do uzupełniania strat wynikających z przesiąków lub parowania, służących do chowu lub hodowli karpia lub innych gatunków ryb o zbliżonych do niego wymaganiach środowiskowych, w których woda w sezonie letnim nagrzewa się w sposób naturalny do temperatury powyżej 20°C. 

Czy zakup ciągnika rolniczego w ramach działania 2.2 Inwestycje i innowacje w akwakulturze (grupa operacji inwestycje w akwakulturze) jest kwalifikowalny?

Zgodnie z § 9 pkt 6 rozporządzenia do Priorytetu 2 pomoc w ramach działania Inwestycje i innowacje w akwakulturze w ramach grupy operacji inwestycje w akwakulturze nie obejmuje operacji w zakresie dotyczącym zakupu specjalistycznych środków transportu, które nie są wykorzystywane w działalności związanej z prowadzeniem chowu lub hodowli ryb oraz nie są nisko- lub bezemisyjne.

„Specjalistyczne środki transportu” m.in. oznaczają pojazdy specjalne samochodowe przeznaczone do wykonywania specjalnej funkcji, która powoduje konieczność dostosowania nadwozia lub posiadanie specjalnego wyposażenia. Oznacza to, że ciągniki, które są wykorzystywane w obiektach akwakultury, spełniają funkcję pojazdów rolniczych, a nie specjalistycznych środków transportu, wykorzystywanych w związku z prowadzeniem chowu lub hodowli ryb (głównie do przewozu żywych ryb).

Warunek nisko- lub bezemisyjności nie obejmuje maszyn, urządzeń, w tym także ciągników, które służą wyłącznie do zwykłego przewozu osób lub ładunków, wykonują standardowe prace polowe bez funkcji specjalnych, nie różnią się funkcjonalnie od typowego środka transportu wewnętrznego.